Điều trị bệnh lý thận là một quá trình cần được theo dõi lâu dài. Người bệnh có thể cảm thấy khỏe hơn nhưng chức năng thận, mức độ tổn thương thận hoặc các biến chứng vẫn có thể thay đổi âm thầm. Xét nghiệm máu và nước tiểu giúp bác sĩ đánh giá đáp ứng điều trị, phát hiện sớm bất thường và điều chỉnh thuốc, chế độ ăn hoặc kế hoạch theo dõi khi cần thiết.
Hình 1. Bác sĩ giải thích kết quả xét nghiệm và xu hướng chức năng thận
1. Vì sao xét nghiệm có vai trò quan trọng trong điều trịbệnh lý thận?
Xét nghiệm không chỉ có vai trò trong chẩn đoán mà còn là công cụquan trọng để theo dõi diễn biến bệnh, đánh giá đáp ứng điều trị vàphát hiện sớm các biến chứng hoặc tác dụng không mong muốn củathuốc. Thông qua các chỉ số xét nghiệm, bác sĩ có thể đánh giá chứcnăng thận có ổn định hay suy giảm, các mục tiêu điều trị đã đạt đượchay chưa, đồng thời phát hiện những thay đổi cần điều chỉnh trong quátrình điều trị.
Giá trị của xét nghiệm đặc biệt nằm ở việc theo dõi sự thay đổi của cácchỉ số theo thời gian, thay vì chỉ dựa vào một kết quả đơn lẻ. Một sốchỉ số có thể thay đổi do nhiều yếu tố như tình trạng dịch và mất nước, nhiễm trùng, chế độ ăn, mức độ vận động, thuốc đang sử dụng hoặccác yếu tố liên quan đến quá trình lấy và bảo quản mẫu bệnh phẩm. Vìvậy, kết quả xét nghiệm cần được diễn giải trong bối cảnh lâm sàngtổng thể, kết hợp với triệu chứng, huyết áp, tiền sử bệnh, thuốc đangsử dụng và các kết quả xét nghiệm trước đó để đưa ra đánh giá phùhợp.
2. Những xét nghiệm chính thường được theo dõi
|
Nhóm xét nghiệm |
Thông tin cung cấp |
Giá trị trong theo dõi điều trị |
|
Ure máu, creatinin máu vàmức lọc cầu thận (eGFR) |
Ure và creatinin được định lượng trong máu; eGFR là mức lọc cầu thận ước tính được tính từ creatinin cùng một số thông tin của người bệnh. |
Theo dõi mức độ ổn định hoặc suy giảm chức năng thận; hỗ trợ điều chỉnh liều thuốc và đánh giá an toàn điều trị. |
|
Tỷ số albumin/creatinin niệu(uACR) |
Định lượng albumin hoặc protein và creatinin trong cùng một mẫu nước tiểu. |
Đánh giá mức độ mất albumin/protein qua thận. Kết quả giảm theo thời gian có thể cho thấy đáp ứng điều trị có lợi. |
|
Điện giải đồ |
Định lượng natri Na+, kali K+, clo Cl- |
Phát hiện rối loạn điện giải đặc biệt quan trọng khi dùng thuốc ảnh hưởng kali, thuốc lợi tiểu hoặc khi lọc máu. |
|
Tổng phân tích nước tiểu và cặn nước tiểu |
Kiểm tra protein, hồng cầu, bạch cầu, glucose, pH và các thành phần trong cặn nước tiểu. |
Hỗ trợ theo dõi tình trạng bệnh, nhiễm trùng đường tiết niệu và một số bất thường của cầu thận hoặc đường niệu. |
|
Glucose máu và hemoglobin glycated HbA1c |
Định lượng glucose máu và HbA1c, nhất là ở người mắc bệnh đái tháođường. |
Đánh giá kiểm soát đường huyết; kiểm soát phù hợp góp phần làm chậm tiến triển tổn thương thận do đái tháo đường. |
Lưu ý: Không phải người bệnh nào cũng cần thực hiện tất cả các xét nghiệm trên trong mỗi lần tái khám. Danh mục và tần suất được cá thể hóa theo loại bệnh thận, giai đoạn bệnh, thuốc đang sử dụng và nguy cơ biến chứng.
Hình 2. Xét nghiệm máu và nước tiểu trong bệnh lý thận
3. Đọc kết quả theo xu hướng có ý nghĩa như thế nào?
Các chỉ số như creatinin huyết thanh và mức lọc cầu thận ước tính(eGFR) có thể dao động giữa các thời điểm xét nghiệm. Vì vậy, trongthực hành lâm sàng, bác sĩ không chỉ xem xét một giá trị đơn lẻ màđánh giá mức độ thay đổi, diễn biến theo thời gian và bối cảnh lâmsàng. Khi xuất hiện thay đổi bất thường hoặc nhanh hơn dự kiến, cầnxem xét các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả, như tình trạng thiếudịch, thay đổi huyết áp, nhiễm trùng, thuốc đang sử dụng hoặc mớiđược bổ sung, cũng như các nguyên nhân khác có thể ảnh hưởng đếnchức năng thận.
Đối với các xét nghiệm nước tiểu, việc thu thập mẫu đúng kỹ thuật vàtheo dõi định kỳ giúp tăng độ tin cậy khi đánh giá diễn biến. Sự thayđổi của protein niệu hoặc albumin niệu theo thời gian có thể cung cấpthông tin về diễn biến bệnh và đáp ứng với điều trị. Khi các chỉ số nàygiảm hoặc tăng kéo dài, bác sĩ sẽ đánh giá kết quả trong mối liên quanvới kiểm soát huyết áp, đường huyết, việc sử dụng thuốc, các bệnh lýnền và những yếu tố lâm sàng khác để xác định nguyên nhân và cânnhắc điều chỉnh kế hoạch điều trị khi cần thiết.
4. Các xét nghiệm theo dõi biến chứng của bệnh lý thận
Khi chức năng thận suy giảm, tùy theo giai đoạn bệnh thận mạn, biểu hiện lâm sàng và các yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ địnhthêm một số xét nghiệm để phát hiện và theo dõi các biến chứngthường gặp, bao gồm:
Hình 3. Theo dõi định kỳ giúp phát hiện sớm thay đổi và tối ưuhóa điều trị.
5. Bao lâu nên xét nghiệm một lần?
Không có một lịch xét nghiệm cố định áp dụng cho tất cả ngườibệnh. Tần suất theo dõi cần được cá thể hóa dựa trên mức độ suygiảm chức năng thận, mức độ albumin niệu, nguy cơ tiến triểnbệnh, bệnh đồng mắc, tình trạng lâm sàng và các thay đổi trongđiều trị.
Ở người bệnh có bệnh thận mạn ổn định và nguy cơ tiến triểnthấp, việc theo dõi có thể được thực hiện với khoảng cách dàihơn. Ngược lại, người bệnh có bệnh thận mạn tiến triển, albumin niệu mức độ cao, thay đổi thuốc có khả năng ảnh hưởng đếnchức năng thận hoặc điện giải, bệnh cấp tính, hoặc đang điều trịthay thế thận thường cần được theo dõi với tần suất phù hợphơn.
Theo KDIGO 2024, người bệnh bệnh thận mạn cần được đánhgiá định kỳ mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) và albumin niệu, với tần suất tối thiểu thường là mỗi năm ở người bệnh ổn định. Tần suất có thể cần tăng lên ở những người có nguy cơ tiến triểncao hơn hoặc khi kết quả xét nghiệm có khả năng ảnh hưởng đếnquyết định điều trị.
6. Chuẩn bị trước khi lấy mẫu xét nghiệm để có kết quả tin cậy hơn
Xét nghiệm là công cụ quan trọng để theo dõi hiệu quả và độ an toàn của điều trị bệnh thận. Ure máu, creatinin máu, eGFR, uACR, điện giải đồ và các xét nghiệm theo dõi biến chứng giúp bác sĩ nhận biết sớm thay đổi, cá thể hóa phác đồ và giảm nguy cơ tiến triển bệnh.
Người bệnh nên thực hiện xét nghiệm theo lịch hẹn, tuân thủ cáchướng dẫn về chuẩn bị và thu thập mẫu bệnh phẩm, đồng thờicung cấp các kết quả xét nghiệm trước đó để bác sĩ có cơ sởđánh giá diễn biến theo thời gian. Không nên tự ý thay đổi thuốchoặc chế độ ăn khi chưa trao đổi với nhân viên y tế. Việc theodõi định kỳ và đánh giá kết quả xét nghiệm theo xu hướng, kếthợp với các thông tin lâm sàng, giúp hỗ trợ phát hiện sớm nhữngthay đổi và điều chỉnh kế hoạch điều trị phù hợp.
|
Để được tư vấn, đặt lịch xét nghiệm, Quý khách vui lòng liên hệ HOTLINE 0967.691.270 hoặc đến trực tiếp Bệnh viện Thận Hà Nội để được hỗ trợ. |
Tài liệu tham khảo:
