Trà sữa sau giờ học, nước trái cây pha siro, nước ngọt có gas, gà rán, khoai chiên, mì ăn liền, xúc xích và đồ ăn vặt đóng gói… đang xuất hiện ngày càng thường xuyên trong đời sống của nhiều bạn trẻ.
Tại Việt Nam, tỷ lệ thừa cân – béo phì ở trẻ 5–19 tuổi đã tăng từ 8,5% (2010) lên 19% (2020); riêng Hà Nội và TP.HCM, con số này lên tới 40%. Theo UNICEF (2025), gần 8/10 thanh thiếu niên Đông Nam Á tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn hằng ngày, và tỷ lệ thừa cân ở trẻ em khu vực Đông Á – Thái Bình Dương đã tăng gấp đôi trong hai thập kỷ qua.
Sử dụng một lần hoặc thỉnh thoảng không quyết định sức khỏe. Điều đáng lo ngại là những món ăn, đồ uống này được dùng với tần suất dày, khẩu phần lớn và dần thay thế bữa ăn cân đối trong giai đoạn cơ thể đang phát triển mạnh.
Trà sữa và nước pha siro: lượng đường có thể cao hơn chúng ta nghĩ
Trà sữa, nước trái cây pha chế và nhiều loại đồ uống bắt mắt thường được bổ sung đường, siro tạo ngọt, kem béo và topping. Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, một ly trà sữa có thể chứa khoảng 30–60 g đường, tương đương 6–12 thìa cà phê đường; mức năng lượng thay đổi tùy kích cỡ, lượng đường, sữa và topping.
WHO khuyến cáo lượng đường tự do nên dưới 10% tổng năng lượng hằng ngày, tức dưới 50 g/ngày (khoảng 12 thìa cà phê) cho người trưởng thành. Như vậy, chỉ một ly trà sữa cỡ lớn đã có thể vượt ngưỡng khuyến cáo cả ngày.
Nếu sử dụng thường xuyên, lượng đường và năng lượng dư thừa có thể góp phần gây tăng cân, béo phì, rối loạn đường huyết và tăng nguy cơ đái tháo đường type 2. Một số loại trà sữa dùng trà đậm còn chứa caffeine, có thể gây khó ngủ, hồi hộp hoặc ảnh hưởng khả năng tập trung ở người nhạy cảm.
Cần lưu ý, không phải cứ có siro, hương liệu hoặc phụ gia là sản phẩm “độc hại”. Vấn đề chính nằm ở hàm lượng đường, năng lượng, khẩu phần và tần suất sử dụng.
Nước ngọt có gas: dễ uống nhưng ít giá trị dinh dưỡng
Nước ngọt có gas thường cung cấp nhiều đường và năng lượng nhưng hầu như không đem lại cảm giác no bền vững. Vì vậy, người dùng vẫn có thể tiếp tục ăn các món khác, khiến tổng năng lượng nạp vào trong ngày tăng cao.
Thói quen uống nước ngọt thường xuyên có liên quan đến tăng cân, béo phì, sâu răng và nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm. Nước ngọt không trực tiếp gây suy thận sau một vài lần sử dụng, nhưng thừa cân, tăng huyết áp và đái tháo đường do lối sống kéo dài đều là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thận về sau.
Đồ chiên rán: ngon miệng nhưng dễ dư thừa chất béo và năng lượng
Gà rán, khoai chiên, xúc xích chiên và các món ăn nhanh thường chứa nhiều năng lượng, muối và chất béo. Nếu ăn thường xuyên, đặc biệt khi ít vận động, các bạn trẻ có thể tăng nguy cơ thừa cân, rối loạn lipid máu và hình thành thói quen ưa thức ăn nhiều dầu mỡ.
Nên ưu tiên cách chế biến như luộc, hấp, nấu canh hoặc áp chảo ít dầu; không sử dụng dầu đã chiên đi chiên lại nhiều lần.
Đồ ăn liền và chế biến sẵn: tiện lợi nhưng không nên thay thế bữa ăn chính
Mì ăn liền, xúc xích, thịt hộp, bim bim, bánh quy và nhiều món đóng gói thường chứa nhiều muối, chất béo hoặc đường. Một số sản phẩm sử dụng gia vị và phụ gia để tạo màu, mùi, vị hoặc kéo dài thời gian bảo quản.
Các phụ gia thực phẩm được phép sử dụng phải tuân thủ giới hạn an toàn. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa thực phẩm chế biến sẵn có thể được dùng thường xuyên và không giới hạn. Riêng về muối, WHO khuyến cáo dưới 5 g muối/ngày, trong khi chỉ 1 gói mì ăn liền đã chứa khoảng 1,5–2,5 g muối — gần một nửa giới hạn cả ngày. Ăn quá nhiều những sản phẩm này dễ khiến khẩu phần mất cân đối, thừa năng lượng, muối và chất béo nhưng lại thiếu chất xơ, vitamin cùng các dưỡng chất từ thực phẩm tươi.
Mối nguy không nằm ở một món ăn riêng lẻ mà ở thói quen lặp lại mỗi ngày
Một chế độ ăn thường xuyên nhiều đường, nhiều muối, nhiều chất béo, ít rau xanh và thực phẩm tươi có thể làm tăng nguy cơ:
– Thừa cân, béo phì;
– Rối loạn đường huyết và đái tháo đường type 2;
– Rối loạn lipid máu, tăng huyết áp;
– Sâu răng và ảnh hưởng sức khỏe răng miệng;
– Hình thành thói quen ăn uống không lành mạnh kéo dài đến tuổi trưởng thành.
ĐỪNG CẤM ĐOÁN CỰC ĐOAN – HÃY GIÚP CÁC BẠN TRẾ BIẾT LỰA CHỌN
– Giảm dần tần suất uống trà sữa và nước ngọt; lựa chọn cỡ nhỏ, giảm đường, hạn chế topping.
– Ưu tiên nước lọc, sữa phù hợp và trái cây nguyên quả.
– Không dùng nước trái cây pha siro hoặc nước ép đóng chai để thay thế hoàn toàn trái cây.
– Hạn chế dự trữ nước ngọt và đồ ăn vặt trong nhà.
– Đọc nhãn dinh dưỡng, chú ý lượng đường, natri, chất béo và khẩu phần sử dụng.
Duy trì bữa ăn gia đình đa dạng, đủ nhóm chất. Tăng cường vận động thể lực: WHO khuyến cáo trẻ 5–17 tuổi cần ít nhất 60 phút hoạt động thể chất mỗi ngày.
Nhà trường nên xây dựng canteen lành mạnh, cung cấp nước uống miễn phí và hạn chế quảng cáo thực phẩm không lành mạnh nhắm vào trẻ (UNICEF 2025).
Thay đổi thói quen không nhất thiết bắt đầu bằng việc loại bỏ hoàn toàn món ăn yêu thích. Quan trọng là biết giảm tần suất, kiểm soát khẩu phần và không để đồ ăn nhanh, đồ uống nhiều đường trở thành lựa chọn hằng ngày.
Gia đình đồng hành – người trẻ chủ động lựa chọn.
Ăn ít lại mỗi ngày – khỏe hơn cho tương lai.
📍Thông tin chuyên môn: Bộ phận Dinh dưỡng thuộc, Khoa Khám bệnh – Bệnh viện Thận Hà Nội
📚 Tài liệu tham khảo:
- Viện Dinh dưỡng Quốc gia – Trà sữa ngọt ngào nhưng có thật sự “ngọt” với sức khỏe tuổi teen?
- WHO – Healthy diet (Fact sheet), cập nhật ngày 26/01/2026.
- WHO – Saturated fatty acid and trans-fatty acid intake for adults and children: WHO guideline, ban hành 07/2023.
- UNICEF – The State of Children in East Asia and the Pacific 2025: Childhood overweight in East Asia and Pacific has doubled, 2025.
- WHO – Guidelines on physical activity and sedentary behaviour, 2020.
#BenhVienThanHaNoi #DinhDuongTuoiTeen #SucKhoeNguoiTre #HanCheDoUongCoDuong #AnUongLanhManh
