Sức khỏe sinh sản nam giới là vấn đề ngày càng được quan tâm, đặc biệt ở các cặp vợ chồng đang mong con hoặc nam giới có biểu hiện bất thường liên quan đến đường sinh dục – tiết niệu. Xét nghiệm tinh dịch đồ là xét nghiệm cơ bản, không xâm lấn, giúp đánh giá số lượng và chất lượng tinh trùng, từ đó hỗ trợ bác sĩ tư vấn hướng theo dõi phù hợp.
Hình 1. Minh họa tư vấn xét nghiệm tinh dịch đồ
Xét nghiệm tinh dịch đồ là gì?
Tinh dịch đồ là xét nghiệm phân tích mẫu tinh dịch sau khi xuất tinh. Mẫu được quan sát bằng mắt thường và dưới kính hiển vi để đánh giá các đặc điểm đại thể, vi thể của tinh dịch và tinh trùng. Các chỉ số thường được ghi nhận gồm thể tích, màu sắc, thời gian ly giải, pH, mật độ tinh trùng, khả năng di động, tỷ lệ sống và hình thái tinh trùng.
Hình 2. Minh họa phân tích mẫu tinh dịch tại phòng xét nghiệm
Vì sao xét nghiệm này phù hợp với người bệnh đến thăm khám nam khoa và hiếm muộn?
Xét nghiệm tinh dịch đồ là phương pháp cận lâm sàng nền tảng trong đánh giá chức năng sinh sản nam giới, có vai trò quan trọng trong tiếp cận chẩn đoán các bệnh lý nam khoa và vô sinh nam.
Thông qua việc phân tích các chỉ số như thể tích tinh dịch, mật độ tinh trùng, khả năng di động, hình thái tinh trùng và các thành phần tế bào trong tinh dịch, xét nghiệm giúp đánh giá toàn diện chất lượng tinh trùng cũng như chức năng sinh tinh của tinh hoàn.
Đây là xét nghiệm đặc biệt phù hợp ở bệnh nhân đến khám nam khoa và hiếm muộn vì có khả năng:
- Phát hiện các bất thường về tinh trùng như thiểu tinh, nhược tinh, dị dạng tinh trùng hoặc vô tinh.
- Hỗ trợ định hướng nguyên nhân vô sinh nam và các rối loạn chức năng sinh sản.
- Đánh giá tình trạng viêm nhiễm đường sinh dục nam hoặc tổn thương cơ quan sinh sản.
- Theo dõi đáp ứng điều trị và tiên lượng khả năng sinh sản sau can thiệp nội khoa hoặc ngoại khoa.
Với tính chất ít xâm lấn, dễ thực hiện và có giá trị chẩn đoán cao, tinh dịch đồ được xem là xét nghiệm đầu tay theo khuyến cáo của WHO trong quy trình khảo sát vô sinh nam và thăm khám sức khỏe sinh sản nam giới.
Bottom of Form
Khi nào nam giới nên thực hiện xét nghiệm tinh dịch đồ?
Tinh dịch đồ là một xét nghiệm cận lâm sàng có giá trị trong đánh giá chức năng sinh sản nam giới, đặc biệt ở những bệnh nhân có nhu cầu kiểm tra chất lượng tinh trùng hoặc cần được tư vấn chuyên sâu liên quan đến tiết niệu, nam khoa và sức khỏe sinh sản.
Tuy nhiên, không phải tất cả người bệnh đến khám chuyên khoa tiết niệu đều được chỉ định thực hiện xét nghiệm tinh dịch đồ. Việc chỉ định xét nghiệm cần dựa trên triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh lý, mục đích thăm khám cũng như nhu cầu đánh giá khả năng sinh sản của người bệnh.
Một số trường hợp thường gặp có thể được chỉ định thực hiện tinh dịch đồ bao gồm:
Một số trường hợp thường gặp gồm:
- Hai vợ chồng mong con trong thời gian dài nhưng chưa có thai.
- Cần đánh giá sức khỏe sinh sản nam giới trước hoặc trong quá trình tư vấn vô sinh, hiếm muộn.
- Có tiền sử viêm nhiễm đường sinh dục, viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoặc bất thường nam khoa.
- Người bệnh nam đến khám thận – tiết niệu có kèm nhu cầu kiểm tra chất lượng tinh trùng hoặc tư vấn sinh sản.
- Theo dõi sau điều trị bệnh lý nam khoa, sau phẫu thuật hoặc sau can thiệp liên quan đến đường sinh dục nam.
- Cần kiểm tra lại khi kết quả xét nghiệm trước đó có bất thường.
Thời gian trả kết quả và chi phí xét nghiệm
- Thời gian trả kết quả: Dự kiến khoảng 1-2 giờ sau khi phòng xét nghiệm nhận được mẫu đạt yêu cầu. Trường hợp cần kiểm tra lại mẫu hoặc lấy lại mẫu, thời gian có thể thay đổi theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Chi phí xét nghiệm: Thực hiện theo bảng giá dịch vụ hiện hành của bệnh viện tại thời điểm người bệnh đăng ký.
Lưu ý: Thời gian trả kết quả và chi phí có thể thay đổi tùy theo thời điểm đăng ký, tình trạng mẫu và quy định hiện hành của bệnh viện. Người bệnh nên liên hệ trước để được hướng dẫn cụ thể.
Người bệnh cần chuẩn bị gì trước khi lấy mẫu?
Để kết quả xét nghiệm có độ tin cậy cao, người bệnh cần chuẩn bị đúng trước khi lấy mẫu. Thời gian kiêng xuất tinh nên từ 2-7 ngày, tốt nhất là 3-5 ngày. Trong thời gian này, nên hạn chế rượu, bia, thuốc lá và các chất kích thích vì những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng tinh trùng.
Phương pháp lấy mẫu tiêu chuẩn là thủ dâm và xuất tinh trực tiếp vào lọ vô khuẩn do phòng xét nghiệm cung cấp. Người bệnh không nên lấy mẫu bằng phương pháp giao hợp gián đoạn, không sử dụng chất bôi trơn và không dùng bao cao su thông thường vì có thể làm sai lệch kết quả xét nghiệm.
Người bệnh cần cố gắng thu thập toàn bộ mẫu tinh dịch trong một lần xuất tinh. Nếu mẫu bị đổ, thất thoát một phần hoặc không chắc chắn đã lấy đủ mẫu, cần báo ngay cho nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp.
Hình 3. Minh họa hướng dẫn lấy mẫu tinh dịch đúng cách
Bảo quản và vận chuyển mẫu như thế nào?
Mẫu tinh dịch nên được lấy tại cơ sở y tế để bảo đảm điều kiện vệ sinh, kiểm soát thời gian và nhiệt độ trước khi phân tích. Sau khi lấy mẫu, mẫu cần được bảo quản trong khoảng 20-37°C, tránh ánh nắng trực tiếp hoặc nguồn nhiệt cao.
Xét nghiệm nên được thực hiện trong vòng 30-60 phút sau khi thu thập mẫu. Nếu người bệnh lấy mẫu ngoài cơ sở y tế, cần vận chuyển mẫu đến phòng xét nghiệm trong thời gian sớm nhất, giữ mẫu ở điều kiện nhiệt độ phù hợp và tránh lắc mạnh. Mẫu để quá lâu, quá lạnh hoặc quá nóng có thể làm giảm khả năng di động và tỷ lệ sống của tinh trùng, ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.
Hình 4. Minh họa bảo quản và vận chuyển mẫu tinh dịch
Kết quả tinh dịch đồ cho biết những gì?
Kết quả tinh dịch đồ thường gồm hai nhóm thông tin chính: đặc điểm đại thể của mẫu tinh dịch và đặc điểm vi thể của tinh trùng.
Đánh giá đại thể
- Thể tích mẫu tinh dịch.
- Màu sắc, độ trong/đục và tính chất của mẫu.
- Thời gian ly giải và độ nhớt.
- Độ pH.
Đánh giá vi thể
- Mật độ và tổng số lượng tinh trùng.
- Khả năng di động của tinh trùng.
- Tỷ lệ tinh trùng sống/chết.
- Hình thái tinh trùng bình thường và bất thường.
- Các tế bào lạ hoặc thành phần bất thường nếu có.
Những yếu tố có thể làm sai lệch kết quả
Kết quả tinh dịch đồ có thể bị ảnh hưởng bởi cách chuẩn bị, lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển mẫu. Người bệnh cần lưu ý một số yếu tố sau:
- Không tuân thủ thời gian kiêng xuất tinh.
- Không thu thập được toàn bộ mẫu tinh dịch trong một lần xuất tinh.
- Mẫu để quá lâu trước khi được phân tích.
- Mẫu tiếp xúc với nhiệt độ quá lạnh, quá nóng hoặc ánh nắng trực tiếp.
- Sử dụng rượu, bia, thuốc lá, một số thuốc hoặc chất kích thích trước khi lấy mẫu.
- Sai lệch thông tin giữa bệnh phẩm và phiếu xét nghiệm.
Có nên tự đọc kết quả tinh dịch đồ không?
Người bệnh không nên tự kết luận khả năng sinh sản chỉ dựa vào một chỉ số hoặc một lần xét nghiệm. Kết quả tinh dịch đồ cần được bác sĩ diễn giải kết hợp với triệu chứng, tiền sử bệnh, quá trình điều trị và các thăm dò khác khi cần thiết.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm lại sau một khoảng thời gian nhất định để đánh giá ổn định hơn chất lượng tinh trùng, đặc biệt khi mẫu lần đầu chưa đạt yêu cầu hoặc kết quả có bất thường.
Xét nghiệm tinh dịch đồ là xét nghiệm đơn giản, không xâm lấn nhưng có giá trị quan trọng trong đánh giá sức khỏe sinh sản nam giới. Việc chuẩn bị đúng, lấy mẫu đúng cách và bảo quản mẫu phù hợp giúp kết quả xét nghiệm có độ tin cậy cao hơn, hỗ trợ bác sĩ trong tư vấn và điều trị.
Tại Bệnh viện Thận Hà Nội, việc triển khai xét nghiệm tinh dịch đồ góp phần hỗ trợ người bệnh khi có nhu cầu kiểm tra sức khỏe sinh sản, tư vấn vô sinh – hiếm muộn.
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization. WHO Laboratory Manual for the Examination and Processing of Human Semen. 6th ed. Geneva: WHO; 2021.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Infertility and Male Reproductive Health. Available at: https://www.cdc.gov.
- American Urological Association (AUA). Diagnosis and Treatment of Infertility in Men. Updated guideline.
- Khoa Xét nghiệm, Bệnh viện Thận Hà Nội. Quy trình xét nghiệm tinh dịch đồ. (Tài liệu nội bộ).
| Để được tư vấn, đặt lịch xét nghiệm, Quý khách vui lòng liên hệ HOTLINE 0967.691.270 hoặc đến trực tiếp Bệnh viện Thận Hà Nội để được hỗ trợ. |
