Đường vào mạch máu là “đường kết nối” giữa cơ thể người bệnh và máy thận nhân tạo. Nhờ đường vào này, máu có thể được đưa từ cơ thể đến máy để lọc, sau đó máu đã được lọc được đưa trở lại cơ thể.
Trong một buổi lọc máu cần có dòng máu đủ lớn và ổn định, vì vậy không phải mạch máu thông thường nào cũng đáp ứng được yêu cầu điều trị.
Có những loại đường vào mạch máu nào?
Có ba loại đường vào mạch máu chính được sử dụng trong điều trị thận nhân tạo:
1. Cầu nối động – tĩnh mạch tự thân (AV fistula – AVF)
Bác sĩ phẫu thuật nối trực tiếp một động mạch với một tĩnh mạch, thường ở cánh tay. Sau một thời gian, tĩnh mạch sẽ lớn và khỏe hơn, giúp tạo dòng máu đủ mạnh để lọc máu và thuận lợi cho việc đặt kim.
AVF thường được ưu tiên khi phù hợp vì có độ bền tốt, nguy cơ nhiễm trùng và huyết khối thấp hơn các loại đường vào khác.
2. Cầu nối động – tĩnh mạch bằng mạch nhân tạo (AV graft – AVG)
Nếu mạch máu của người bệnh không phù hợp để tạo AVF, bác sĩ có thể đặt một đoạn ống nhân tạo dưới da để nối động mạch với tĩnh mạch. Khi lọc máu, kim được chọc vào đoạn mạch nhân tạo này.
AVG có thể được sử dụng sớm hơn AVF trong nhiều trường hợp, nhưng nguy cơ nhiễm trùng và huyết khối nhìn chung cao hơn AVF.
3. Catheter tĩnh mạch trung tâm (CVC)
Đây là một ống mềm được đặt vào tĩnh mạch lớn, thường ở vùng cổ hoặc ngực; trong một số tình huống có thể đặt ở vùng bẹn. Catheter có thể được sử dụng ngay nên hữu ích khi người bệnh cần lọc máu khẩn cấp hoặc trong thời gian chờ AVF/AVG sử dụng được.
Tuy nhiên, catheter có nguy cơ nhiễm trùng máu cao nhất trong ba loại đường vào mạch máu. Vì vậy, đây thường không phải lựa chọn ưu tiên lâu dài khi người bệnh có thể sử dụng AVF hoặc AVG.
Hình 1. Ba loại đường vào mạch máu thường dùng trong điều trị thận nhân tạo.
Đường vào mạch máu được sử dụng như thế nào trong một buổi lọc?
Với AVF hoặc AVG, nhân viên y tế thông thường sẽ đặt hai kim:
– Kim thứ nhất đưa máu từ cơ thể đến máy thận nhân tạo và quả lọc.
– Kim thứ hai đưa máu đã được lọc trở lại cơ thể.
CƠ THỂ → ĐƯỜNG VÀO MẠCH MÁU → MÁY/QUẢ LỌC → MÁU ĐÃ LỌC → ĐƯỜNG VÀO MẠCH MÁU → CƠ THỂ
Với catheter, hai nhánh của catheter được kết nối trực tiếp với hệ thống dây máu của máy mà không cần chọc hai kim vào AVF/AVG.
Tại sao phải chăm sóc đường vào mạch máu?
Đường vào mạch máu phải hoạt động tốt mới có thể duy trì lưu lượng máu cần thiết cho một buổi lọc hiệu quả. Vì vậy, người bệnh cần quan sát đường vào mạch máu hằng ngày và báo cho nhân viên y tế khi có bất thường.
Đối với AVF/AVG, người bệnh nên chú ý
– Giữ vùng đường vào sạch.
– Quan sát xem có đỏ, nóng, sưng hoặc chảy dịch hay không.
– Hằng ngày kiểm tra cảm giác rung nhẹ dưới da tại AVF/AVG. Nếu trước đây có rung nhưng đột ngột không còn cảm thấy, cần báo ngay cho đơn vị lọc máu.
– Không để vật nặng tỳ đè lên cánh tay có cầu nối AVF/AVG.
– Không tiêm truyền vào cánh tay có cầu nối AVF/AVG.
Đối với catheter
Cần đặc biệt giữ băng che catheter sạch và khô; báo ngay cho nhân viên y tế nếu có đỏ, sưng, chảy dịch hoặc băng bị ướt, bẩn.
So sánh đơn giản cho người bệnh
| Loại đường vào | Hiểu đơn giản | Đặc điểm chính |
| AV fistula (AVF) | Nối động mạch với tĩnh mạch của chính người bệnh | Thường ưu tiên khi phù hợp; bền và có nguy cơ nhiễm trùng thấp nhất |
| AV graft (AVG) | Dùng ống nhân tạo nối động mạch với tĩnh mạch | Dùng khi mạch máu không phù hợp để tạo AVF |
| Catheter | Ống đặt vào tĩnh mạch lớn | Dùng được nhanh; nguy cơ nhiễm trùng cao hơn |
Điều người bệnh cần nhớ
Đường vào mạch máu là con đường giúp máu đi đến máy thận nhân tạo để được lọc và trở lại cơ thể. Người bệnh cần bảo vệ đường vào mạch máu vì đây là một phần rất quan trọng để việc lọc máu được thực hiện an toàn và hiệu quả.
Nguồn: Khoa Thận nhân tạo – Bệnh viện Thận Hà Nội
📘Tài liệu tham khảo
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Hemodialysis.
- National Kidney Foundation (NKF). Hemodialysis Access.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Dialysis Safety / Infections and Patients on Dialysis.
